ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΚοινωνικα ΝεαΝίκη Ροδίτη: Η αποϊδρυματοποίηση ως προτεραιότητα της κοινωνικής πολιτικής

Νίκη Ροδίτη: Η αποϊδρυματοποίηση ως προτεραιότητα της κοινωνικής πολιτικής

ΑΡΘΡΟ

Νίκη Ροδίτη: Η αποϊδρυματοποίηση ως προτεραιότητα της κοινωνικής πολιτικής

Της Νίκης Ροδίτη*

Μια τοποθέτηση σχετικά με την υπ’ αριθμ. 40494/2022 υπουργική απόφαση, που αφορά τις προδιαγραφές λειτουργίας παιδικής προστασίας – ιδρύματα, στα πλαίσια των οποίων τοποθετούνται  παιδιά  τα οποία στερούνται προσωρινά ή οριστικά οικογενειακού περιβάλλοντος και τα οποία για το δικό τους συμφέρον δεν δύνανται να παραμείνουν σε αυτό.

Για την ιστορία χρήσιμο είναι να αναφερθεί ότι τα πρώτα ιδρύματα για παιδιά που λειτούργησαν στην Ελλάδα ήταν οι «παιδοπόλεις της Φρειδερίκης», οι οποίες ιδρύθηκαν το 1947 κατά την διάρκεια του εμφυλίου πολέμου με πρωτοβουλία της τότε βασίλισσας Φρειδερίκης, ως επακόλουθο του εμφυλίου πολέμου και λειτούργησαν με δομές που απλώνονταν στην νησιωτική και ηπειρωτική Ελλάδα. Σύμφωνα με πηγές αναφέρεται ότι το δίκτυο παιδουπόλεων αποτελούνταν από 53 ιδρύματα, όπως επιβεβαιώνεται από την επίσημη βασιλική οικογένεια της Ελλάδος ενώ αλλού αναφέρεται ότι σύμφωνα με την ίδια την Φρειδερίκη ήταν 58. Σκοπός τους ήταν σύμφωνα με την Φρειδερίκη «να σώσουμε τα παιδιά των Βορείων επαρχιών από την απαγωγή πέρα από τα σύνορα και τη διαπαιδαγώγησή τους». Η είσοδος στις παιδουπόλεις ήταν εθελοντική, ενώ οι γνώσεις μας είναι ελάχιστες με την «επίσημη» ιστορία και οι περισσότερες πληροφορίες βασίζονται σε αληθινές μαρτυρίες. Για άλλους αυτά τα ιδρύματα ήταν καταφύγια από την φρίκη του πολέμου, ενώ για άλλους ήταν κέντρα πλύσης εγκεφάλου και φιλοβασιλικής προπαγάνδας. Η συντήρηση των παιδουπόλεων πραγματοποιείτο από χρήματα του «Εράνου της Βασιλίσσης».

Σήμερα στην Ελλάδα έχουμε τρία είδη ιδρυμάτων, τα δημόσια, τα εκκλησιαστικά και τα ιδιωτικά. Στα δημόσια υπάρχει πιο ομοιογενής τρόπος λειτουργίας. Σε όλη την Ελλάδα φιλοξενούνται περίπου 3000 παιδία σε ιδρύματα παιδικής προστασίας, 1000 από τα οποία βρίσκονται σε δομές δημοσίου χαρακτήρα. Δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία γι αυτά, δεδομένου ότι δεν έχει ακόμη ενεργοποιηθεί το μητρώο παιδικής προστασίας στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικής Αλληλεγγύης. Είναι γεγονός ότι είναι αισθητή η έλλειψη ενός ενιαίου πλαισίου και ελαχίστων εθνικών προδιαγραφών τόσο για τα δημόσια ιδρύματα παιδικής προστασίας όσο και για τις αντίστοιχες μονάδες του ιδιωτικού φορέα. Συγκεκριμένα, υπάρχουν 82 επίσημες δομές ιδιωτικές Μ.Κ.Ο. σε όλη την Ελλάδα με παραρτήματα που πολλές από αυτές φιλοξενούν παιδιά χωρίς μέχρι πρότινος να υπάρχει κανένα απολύτως  θεσμοθετημένο πλαίσιο λειτουργίας.

Σημαντικότερο όλων είναι να  τονιστεί  ότι η παραμονή ενός παιδιού σε ένα ίδρυμα είναι από μόνη της (de facto) κακοποιητική. Είναι αδιαμφισβήτητο ότι πίσω από τις κλειστές πόρτες των ιδρυμάτων, είναι δύσκολο να διαγνώσει κανείς την κακοποίηση, αφού υπάρχουν μηχανισμοί συγκάλυψης αυτής. Διεθνείς στατιστικές αναφέρουν πως από την στιγμή που θα εισαχθεί ένα παιδί σε ίδρυμα έχει 80% πιθανότητες να κακοποιηθεί σωματικά και 30% πιθανότητες να κακοποιηθεί σεξουαλικά από άλλα παιδιά της δομής. Ταυτόχρονα κάθε παιδί μέσα σε μια δομή είναι εκτεθειμένο σε κάθε μορφής κακοποίησης από τους ίδιους τους φροντιστές του. Είναι λογικό τα ιδρύματα να είναι μόνο κακοποιητικά αφού σε αυτά δεν υπάρχει ένα πρόσωπο συναισθηματικής αναφοράς, ώστε το κάθε παιδί να αναπτύξει αισθήματα ασφάλειας και αποδοχής, ενώ η εγκληματική ρουτίνα που υπάρχει μέσα σε αυτά λειτουργεί ανασταλτικά για την σωματική, γνωστική και συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Επομένως, είναι κάτι περισσότερο από επιτακτικό να προστατευθούν τα παιδιά με ένα νέο και αυστηρό πλαίσιο λειτουργίας όλων των ιδρυμάτων και να ενισχυθεί η διαδικασία της αποϊδρυματοποίησης, δηλαδή της μετάβασης από το ιδρυματικό μοντέλο προστασίας, στην υποστήριξη των οικογενειών και όπου αυτή δεν καθίσταται εφικτή, στην οικογενειακού τύπου εναλλακτική φροντίδα, όπως η αναδοχή, η υιοθεσία και η ημιαυτόνομη διαβίωση για ωφελούμενους άνω των 15 ετών, όπως αυτή διαμορφώνεται με βάση τις αρχές της ισότιμης συμμετοχής, της κοινωνικής ένταξης, της απαγόρευσης των διακρίσεων, της επιλογής και του ελέγχου της ζωής, του δικαιώματος στην οικογενειακή αποκατάσταση και του δικαιώματος υποστήριξης των παιδιών σύμφωνα με τις ιδιαίτερες ανάγκες και τα χαρακτηριστικά τους.

Σε ό,τι αφορά το προηγούμενο και υποτυπώδες  νομικό πλαίσιο, ο Νόμος  4837 /2021 ΦΕΚ Α 178/1-10-2021, ο οποίος μεταξύ άλλων διατάξεων και με βασικότερο σκοπό να ενισχύσει την διαδικασία αναδοχής και υιοθεσίας στην χώρα μας  περιέλαβε διατάξεις που αφορούν   την πρόληψη και αντιμετώπιση περιστατικών κακοποίησης και παραμέλησης ανηλίκων, πρόγραμμα «Κυψέλη», για την αναβάθμιση της ποιότητας των παρεχομένων υπηρεσιών σε βρεφικούς, βρεφονηπιακούς σταθμούς. Συγκεκριμένα με τον νόμο αυτό είχε οριστεί να υπάρξει το Εθνικό σύστημα καταγραφής και παρακολούθησης αναφορών της κακοποίησης και της παραμέλησης ανηλίκων, να οριστεί υπεύθυνος προστασίας παιδικής κακοποίησης καθώς επίσης και η υιοθέτηση του συστήματος υγείας του παιδιού. Δυστυχώς τίποτα από αυτά δεν έχει υλοποιηθεί στην πράξη, ενώ πριν την ψήφιση της υπό συζήτηση υπουργικής απόφασης, υπήρχε μόνο μια εξουσιαστική διάταξη του 1995 για έκδοση υπουργικής απόφασης που αφορά στις προδιαγραφές λειτουργίας των ιδιωτικών ιδρυμάτων. Στην ουσία δηλαδή το κράτος είχε εκχωρήσει σε ιδιώτες ένα τόσο καίριας σημασίας ζήτημα, αυτό της παιδικής προστασίας στα πλαίσια των ιδρυμάτων, ενώ μόλις προσφάτως το κράτος με την ως άνω υπουργική απόφαση έβαλε ένα νομικό πλαίσιο γύρω από την λειτουργία των ιδιωτικών ιδρυμάτων .

Σύμφωνα με διαπίστωση του Συνηγόρου του πολίτη για την λειτουργία των ιδρυμάτων παιδικής προστασίας υπάρχουν πολλά και σοβαρά προβλήματα που αφορούν:

-Την στελέχωση των ιδρυμάτων με κατάλληλο επιστημονικό προσωπικό, την εναλλαγή των εργαζομένων και την εποπτεία και υποστήριξή τους.

-Την τήρηση στοιχείων για τα ιδρύματα και για τα παιδιά που διαβιούν σε αυτά.

-Την αδειοδότηση και πιστοποίηση των μονάδων του ιδιωτικού τομέα

-Την διασφάλιση του δικαιώματος ενημέρωσης , συμμετοχής και έκφρασης γνώμης των παιδιών για θέματα που τα αφορούν.

-Την επικοινωνία των παιδιών με τις φυσικές οικογένειές τους.

-Την κάλυψη ιατρικών, εκπαιδευτικών ή πολιτισμικών αναγκών.

Πέραν των ανωτέρω, η ως άνω αρχή διαπίστωσε σοβαρά κενά στο πεδίο παιδικής προστασίας όπως:

-Απουσία πολιτικής και μέριμνας για την ανάπτυξη εναλλακτικών λύσεων στην ιδρυματική φροντίδα όπως η αναδοχή και η ελαχιστοποίηση της παραμονής των παιδιών στα ιδρύματα.

-Η απουσία δομών επείγουσας φιλοξενίας για υποδοχή παιδιών που απομακρύνονται από το φιλικό τους περιβάλλον με τον χαρακτήρα του επείγοντος, με αποτέλεσμα πολλές φορές τα παιδιά συχνά να «φιλοξενούνται» επί μακρόν σε νοσοκομεία.

-Οι σοβαρές ελλείψεις σε ιδρύματα για παιδιά με αναπηρίες και χρόνιες παθήσεις.

-Η απουσία δομών με εξειδικευμένη στελέχωση και θεραπευτικό προσανατολισμό για την φιλοξενία και θεραπευτική αντιμετώπιση εφήβων με ψυχικές διαταραχές και διαταραχές συμπεριφοράς.

-Η απουσία μιας ενιαίας πολιτικής για την υποστήριξη των παιδιών που μεγαλώνουν σε ιδρύματα μετά την ενηλικίωσή τους και την αποχώρησή τους από αυτά.

Με γνώμονα τα ανωτέρω,  επιδίωξη της νέας υπουργικής απόφασης  είναι μεταξύ άλλων  να επικρατούν στα ιδρύματα αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης, να είναι άρτια στελεχωμένα, να υπάρχουν κτιριολογικές προδιαγραφές που θα σέβονται την ατομικότητα και την ιδιωτικότητα των παιδιών και διαφορετική αντιμετώπιση των παιδιών ανάλογα με την ηλικία τους. Με την νομοθεσία αυτή κλείνει ένα τεράστιο θεσμικό κενό δια της οποίας καταργούνται απαρχαιωμένοι οργανισμοί ιδιωτικοί και δημόσιοι ενώ ούτε οι εκκλησιαστικοί οργανισμοί εξαιρούνται των κανόνων. Σκοπός είναι τα ιδρύματα να αποκτήσουν σαφή οργάνωση και διοίκηση, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα , όταν χρειαστεί  απόδοσης ευθυνών,  να παρέχουν υπηρεσίες ποιοτικές με γνώμονα πάντα τις ανάγκες και το συμφέρον των παιδιών και να διασφαλίζουν τα δικαιώματα των παιδιών μεριμνώντας κατά προτεραιότητα για την τοποθέτηση των ανηλίκων σε ένα κατάλληλο οικογενειακό περιβάλλον. Η κα Δόμνα Μιχαηλίδου θέλησε να οργανώσει το χάος των ιδρυμάτων  και αποφάσισε  να φτιάξει ένα θεσμικό πλαίσιο  γι αυτά. Μόνο συγχαρητήρια της αξίζουν! Είναι μια καλή αρχή! Είναι μια αχτίδα φωτός για πολλά δυστυχισμένα παιδιά, θύματα του ιδρυματισμού και της αθέατης βίας!

*Η Νίκη Τ. Ροδίτη είναι δικηγόρος, μέλος της Επιτροπής Ισότητας του Δήμου Χαλκιδέων, μέλος της Επιτροπής Ισότητας και Προστασίας Ανηλίκων του Δικηγορικού Συλλόγου Χαλκίδος, τέως μέλος του Δ.Σ. και ταμίας της Εταιρείας Προστασίας Ανηλίκων Χαλκίδος, μέλος της Επιτροπής της Ολομέλειας των Δικηγορικών Συλλόγων κατά της ενδοοικογενειακής βίας και πρόεδρος του συλλόγου “MEDUSA SURVIVOR” κατά της ενδοοικογενειακής βίας.

 

Γιώργος Κωστακόπουλος: Μονόδρομος για το Δικαστήριο η εφαρμογή του άρθρου 28 του Κώδικα Δεοντολογίας της ΕΠΟ

ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ
Χαριλάου Τρικούπη 26
30131 Αγρίνιο, GR
Τηλ: +30-2641039410
Email: info@sinidisi.gr

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ