Εισήγηση της Μαίρης Χρυσικοπούλου για τις «Προδιαγραφές για την κατοχύρωση της έννοιας των Περιφερειακών Μουσείων»

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΑ ΜΟΥΣΕΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ
ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ, ΕΔΡΑ: ΑΓΡΙΝΙΟ

ΕΙΣΗΓΗΣΗ

Κυρίες και Κύριοι,

Το 1999 είχα την τύχη να παρακολουθήσω την Ετήσια Συνάντηση του I.C.O.M. (Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων), Τμήμα Περιφερειακών Μουσείων (ICR), που έγινε στην Αθήνα και την Πελοπόννησο από 17-24 Οκτωβρίου, με θέμα: «Προδιαγραφές για την κατοχύρωση της έννοιας των Περιφερειακών Μουσείων».
Στη Συνάντηση αυτή ακούσαμε πολλά και σπουδαία πράγματα και, καθώς δεν είδα να γραφτεί τίποτα στον Τύπο ή να παρουσιαστεί στην Τηλεόραση, λες και έγινε «κεκλεισμένων των θυρών» (εάν κάνω λάθος ας με συγχωρέσετε) ήθελα από τότε να γράψω ένα άρθρο στις Εφημερίδες και τα Περιοδικά για όσα ακούσαμε, ώστε να τα μάθουν όλοι οι άνθρωποι, που ασχολούνται με τα Μουσεία, καθώς στη Συνάντηση αυτή, μέσα στους πολλούς ξένους, είμασταν πολύ λίγοι Έλληνες.
Δυστυχώς για πολλούς λόγους, κυρίως έλλειψη χρόνου, λόγω πολλαπλών απασχολήσεων, δεν μπόρεσα να το γράψω το άρθρο αυτό, και χαίρομαι που μου δίνεται η ευκαιρία να το παρουσιάσω σήμερα στην Ημερίδα, που οργανώνει το «Πολιτιστικό Κέντρο Πατρών – Μουσείο Λαϊκής Τέχνης», με θέμα: «Τα Περιφερειακά Μουσεία και Συλλογές μπροστά στο 2004», και το οποίο Κέντρο συγχαίρω θερμότατα γι’ αυτή την πρωτοβουλία, και το ευχαριστώ για την Πρόσκληση στο «Λαογραφικό – Ιστορικό – Φιλολογικό Μουσείο Αιτωλοακαρνανίας, με έδρα το Αγρίνιο, το οποίο εκπροσωπώ ως Πρόεδρος.
Σταχυολογώ, λοιπόν, τα κυριότερα που ειπώθηκαν στη Συνάντηση του I.C.O.M. το 1999, στο Αμφιιθέατρο του ΥΠ.ΠΟ, στην Αθήνα, μια και έχω τις σημειώσεις, που κράτησα από όλους τους Ομιλητές.
Το 1969 ξεκίνησε στην Αμερική το «Museum Accreditation», που σημαίνει «Διαπίστωση Μουσείων», (το Accreditation είναι λατινική λέξη), προκειμένου αυτά να επιχορηγούνται από το Κράτος ή μεγάλες Ιδιωτικές Εταιρείες. Και, καθώς οι Αμερικανοί είχαν έλλειψη εμπιστοσύνης προς τον Κρατικό παρεμβατισμό, η αξιολόγηση άρχισε να γίνεται από «Συνδέσμους των Μουσείων» κι όχι από το Κράτος. Στους Συνδέσμους αυτούς συμμετείχαν Άνθρωποι, που ασχολούνται με τα Μουσεία, Καλλιτέχνες, καθώς και Επιστήμονες: Πανεπιστημιακοί, Δικηγόροι, Δικαστές κ.ά. Έπρεπε λοιπόν, κάθε Μουσείο να κάνει μια Αίτηση, και να απαντά σε ένα εκτενές ερωτηματολόγιο, το οποίο χρόνο με το χρόνο γινόταν και πιο αυστηρό. Τα μικρά Μουσεία άρχισαν να φοβούνται το Σύστημα. Κάπου 750 Μουσεία πήραν αυτή την πιστοποίηση. Καινούργια Μουσεία ξεκινούν, είτε αυτόνομα ή μέρος ενός δικτύου Μουσείων.
Το 1970 ακολούθησε το Σύστημα των Προδιαγραφών και ο Καναδάς, με κάπως διαφορετικό τρόπο, λιγότερο αυστηρό. Και το 1971 η Μ. Βρετανία με πρότυπο Αμερικανικό, καθώς αυξάνονταν πολύ τα Μουσεία.
Με τον καιρό ακολούθησαν όλες σχεδόν οι χώρες της Ευρώπης και του Πλανήτη γενικά. Μερικοί είπαν ότι άρχισε να δημιουργείται ένα εχθρικό κλίμα μεταξύ μεγάλων και μικρών Μουσείων ή των μικρών Μουσείων μεταξύ τους, και βρήκαν ότι ήταν θέμα ανασφάλειας οικονομικής ή αυτοπεποίθησης. Επίσης μια τάση ανάπτυξης μεγάλων Μουσείων και εξαφάνισης των μικρών. Σημασία, όμως, έχει η ποιότητα, η αποδοτικότητα, το άνοιγμα των Μουσείων στην Κοινωνία, η συνεργασία με άλλους Φορείς, η συμμετοχή σε Εκθέσεις κ.ά.
Πολλά νέα Μουσεία δημιουργούνται κάθε χρόνο σε όλο τον Κόσμο, παντός είδους, όπως Μουσείο Φιδιών, πατάτας, σπαραγγιού, παιχνιδιών κ.ά.
Για να ωριμάσει ένα Μουσείο θέλει τουλάχιστον 5-10 χρόνια. Τίποτα δεν είναι στατικό, οι προδιαγραφές αλλάζουν, εξελίσσονται. Δεν χρειάζονται πρότυπα, κάθε Μουσείο είναι μοναδικό, και πρέπει διαρκώς να ανανεώνεται, να εξελίσσεται.
Στην Αγγλία, είπαν, γίνεται πολύ εθελοντική δουλειά. Στα μικρά Μουσεία οι Κατάλογοι μπορεί να μην είναι ηλεκτρονικοί. Μερικά επιχορηγούνται από τους Ο.Τ.Α.
Το Σύστημα δεν είναι ιδανικό, δημιουργεί κατηγορίες Μουσείων. Τα Εθνικά θεωρούνται τα Elites. Κυβερνητική βοήθεια δίνεται στα χαρακτηρισμένα. Πολλά δεν μπόρεσαν να υποβάλουν Αιτήσεις, αλλά πιστεύουν ότι προσφέρουν πολύ περισσότερα από τα χαρακτηρισμένα. Παλιά στην Αγγλία επιχορηγούνταν μόνο τα Εθνικά. Τώρα έχουν αναδειχτεί και άλλα. Οι «Ενώσεις», που χαρακτηρίζουν ένα Μουσείο, χρηματοδοτούνται από το Κράτος.
Ένα Μουσείο επιχείρηση δεν χαρακτηρίζεται Μουσείο, σύμφωνα με τη σύμβαση της Χάγης, για τα Διεθνή Μουσεία.
Μερικά είναι πανηγυρικά μαγαζιά.
Στη Γερμανία και τη Βαυαρία, ο αριθμός των Μουσείων διπλασιάστηκε τα τελευταία χρόνια. Υπάρχουν κάθε μορφής Μουσεία, πολλά είναι εξειδικευμένα, άλλα συλλέγουν το κάθε τι, δεν έχουν συγκεκριμένο στόχο. Πολλά απ’ αυτά έχουν σημασία για το Συλλέκτη, όχι όμως για το Κοινό ή για ακαδημαϊκή έρευνα. Δεν έχουν εξειδικευμένες γνώσεις, αλλά ενθουσιασμό. Σε πολλά μικρά Μουσεία δεν έχει γίνει ακόμα τεκμηρίωση. Δεν είναι σίγουρο ότι τα διαπιστωμένα θα έλκουν περισσότερο. Σημασία έχει το Μουσείο να είναι ανοικτό κάθε μέρα, και να παράγει Εκπαιδευτικό Έργο.
Στην Αυστρία το 90% των Μουσείων, μεγάλων ή μικρών, έγινε από Ομάδες Φίλων, εθελοντικά. Υπάρχουν πολυσυλλεκτικά Μουσεία. Ο καθένας μπορεί να έχει το όνομα «Μουσείο» χωρίς κανένα κριτήριο σε όλη την Ευρώπη.
Το Σύστημά τους, Πιλοτικό, έχει ελάχιστες Προδιαγραφές. Αν αντιγράφαμε, είπαν, το Σύστημα της Μ. Βρετανίας, δεν θα έμενε κανένα Μουσείο. Το 1998, 34 από τα 90 Μουσεία έκαναν Αίτηση, σε 13 δόθηκε Διαπίστωση.
Το 1999, σε 2η φάση, μόνο 16 Μουσεία έκαναν Αίτηση, τα άλλα δεν θέλουν να αλλάξουν τον τρόπο λειτουργίας τους.
Το χρήμα παίζει ρόλο, έχουν ελλείψεις, δεν υπάρχει επιστημονικό υπόβαθρο, έχουν όμως τέλεια εικόνα έξω, η ποιότητα είναι το παν. Στην περιοχή Σαλτσμουργκ υπάρχουν 70 Μουσεία και Συλλογές, λίγα μεγάλα και άλλα μικρά. Στηρίζονται σε εθελοντική βάση: Σύλλογοι, Συνταξιούχοι, Φίλοι, Δήμοι, κυρίως τα μικρά.
Έχουμε εθελοντές, είπαν, 70-90 ετών. Πριν 40 χρόνια ιδρύθηκε «Ένωση Λαογραφικών Μουσείων», η οποία επιβλέπει, συμβουλεύει, στέλνει ειδικούς σε όλα τα Μουσεία.
Στη Γαλλία άλλα επιχορηγούνται από το Κράτος και άλλα από την Κοινότητα. Κακολειτουργούν. Μίλησαν για συνεργασία Μουσείων εντός της χώρας τους, αλλά και για συνεργασία μεταξύ των Μουσείων διαφόρων χωρών, όπως με Ισπανία, Ανδόρα. Σην Ισπανία υπάρχουν πολλά μικρά Μουσεία, που λειτουργούν εθελοντικά, με ενθουσιασμό και είναι ο καθρέφτης της πολιτισμικής ζωής. Η Καταλωνία έχει καλό Σύστημα και επιχορηγούνται από την Κυβέρνηση.
Στην Κροατία το ερωτηματολόγιο τεκμηρίωσης γίνεται όλο και πιο πολύπλοκο. Στις 10ετίες του 70 και 90 δημιουργήθηκαν διαμάχες μεταξύ γειτονικών Μουσείων. Υπάρχει συχνά ένα Μητρικό Μουσείο, που επιβλέπει, συμβουλεύει το θυγατρικό μικρότερο.
Στη Σλοβενία δεν είναι καταγραμμένα όλα τα Μουσεία και Συλλογές. Κανένας δεν ξέρει ακόμα πόσα Μουσεία και Συλλογές υπάρχουν. Πολλές τοπικές Κοινότητες έφτιαξαν Μουσεία.

Το Κράτος αδυνατεί να τα επιχορηγήσει. Συσταίνει στους Δήμους να τα συντηρούν. Αυτοί αρνούνται, αφού το Κράτος δεν τους δίνει το 5%. Έχουν σοβαρά προβλήματα, γραφειοκρατία κλπ. Τέλος ανέλαβε το Κράτος.
Οι Ολλανδοί είπαν, για μας το Σύστημα ήταν άχρηστο γιατί είμαστε πολύ φιλελεύθεροι. Και οι Φινλανδοί: Δεν δεχόμαστε όλες τις δωρεές.
Από Ελληνικής πλευράς μίλησαν εκπρόσωποι Αρχαιολογικών Μουσείων, Βυζαντινών, Ιστορικών, Λαογραφικών, Σύγχρονης Τέχνης κ.ά. Μερικοί αναφέρθηκαν στα Μουσεία: Μαρμάρων της Τήνου, Ελιάς της Σπάρτης, Χλωρίδας της Στεμνίτσας.
Ο εκπρόσωπος της Ε.Τ.Β.Α. παρουσίασε το Μουσείο Νερού στη Δημητσάνα και τόνισε τη σημασία συνεργασίας με τους ΟΤΑ, με τους τοπικούς Φορείς και το Λαό, πράγμα που αύξησε πολύ τον Τουρισμό. Ενώ ο Εκπρόσωπος του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας της Λέσβου (Απολιθωμένο Δάσος) είπε χαρακτηριστικά ότι το Μουσείο είναι χώρος Γνώσης, Μελέτης, Έμπνευσης, Τέρψης και Ψυχαγωγίας, κάτι που τόνισαν σχεδόν όλοι οι Ομιλητές.
Τέλος η Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Λαϊκού Πολιτισμού του ΥΠ.ΠΟ. κ. Τέτη Χατζηνικολάου αναφέρθηκε στο Ιστορικό των Μουσείων στην Ελλάδα από τις αρχές του 20ου αιώνα, προχώρησε στα Λαογραφικά και Συλλογές. Στις δεκαετίες του 60 και 70 είχαμε μια εκρηκτική αύξηση , σήμερα υπάρχουν 300 τέτοια Μουσεία, πολλά είναι πυρήνες με πολύ υλικό, συχνά πάνω σε παλαιά πρότυπα εξιδανίκευσης της αγροτικής ζωής χωρίς ταυτότητα. Υπάρχουν όμως, συνέχισε, και μερικά τέλεια που πήραν μάλιστα και Βραβείο του I.C.O.M., όπως το Πελοποννησιακό κ.ά.
Αναφέρθηκε ακόμα σε 6-7 Λαογραφικά – Ιστορικά Μουσεία που τα τελευταία χρόνια λειτουργούν με τη βοήθεια του ΥΠ.ΠΟ, πάνω σε ένα πιλοτικό Περιφερειακό Πρόγραμμα, και συνέχισε με αναφορά στο ICOM και το Συμβούλιο Μουσειακής Πολιτικής καθώς και στην εποπτεία της Διεύθυνσης Λαϊκού Πολιτισμού του ΥΠ.ΠΟ.
Αυτή, Κυρίες και Κύριοι, είναι σε γενικές γραμμές η Διεθνής κατάσταση των Περιφερειακών Μουσείων.
Ένα απ’ αυτά είναι και το Λαογραφικό Μουσείο Αιτωλ/νίας με έδρα το Αγρίνιο. Δυστυχώς δεν έχω το χρόνο να σας το παρουσιάσω, ούτε να προβάλλω διαφάνειες. Θα προσφέρω μερικά έντυπά μας για να πάρετε μια ιδέα.
Σας λέω, απλά, ότι ανήκει στην κατηγορία των μικρών ζεστών Μουσείων, που γίνονται από μεράκι και ενθουσιασμό μερικών ανθρώ-πων, και σκληρή εθελοντική δουλειά, που παρασύροντας σε συμπαρά-σταση και το Λαό της περιοχής τους, ακόμα και το Δήμο και το Κράτος, έλκουν το Κοινό, έχουν καλή εικόνα έξω και προσπαθούν και ελπίζουν με τον καιρό να αποκτήσουν πιο Επιστημονική βάση, με τη βοήθεια φυσικά του Κράτους.
Και αν μερικοί μίλησαν, όπως είδαμε, για εθελοντές 70-90 χρό-νων εμείς σας πληροφορούμε ότι ο Επίτιμος Πρόεδρος του Μουσείου μας, Συνταξιούχος Γιατρός κ. Στράτος Σιατίτσας, είναι 102 ετών. (Μέχρι τα 100 του χρόνια ήταν πολύ ενεργό μέλος. Τώρα προσέχει λίγο, σαν γιατρός που είναι, γιατί θέλει, λέει, να ζήσει ακόμα πολύ).

Αυτά είχα να σας πω και σας ευχαριστώ πολύ για την προσοχή που μου δώσατε.

Σημείωση:Ο αείμνηστος Γιατρός Στράτος Σιατίτσας, απεβίωσε σε σύντο- μο χρονικό διάστημα από την Ανακοίνωση αυτή, σε ηλικία 102 ετών.

ΜΑΙΡΗ ΧΡΥΣΙΚΟΠΟΥΛΟΥ