Περί αποανάπτυξης

Ας ξεκινήσουμε τα πράγματα από την ανάποδη και ας θέσουμε ερωτήματα για το τι είναι η ανάπτυξη.

 Όλα τα προηγούμενα χρόνια η έννοια  της ανάπτυξης ήταν σε μόνιμη θέση στο πολιτικό παλ μαρέ των αστικών κομμάτων και όχι μόνο. Δεν υπήρχε πολιτικό σώμα στη χώρα που να μην ασχολούνταν με αυτή. Από ΔΣ συλλόγων και συνεταιρισμών έως και αυτούς τους τοπικούς δημοτικούς άρχοντες που χρησιμοποιούσαν την έννοια αυτή σαν άμεση  προτεραιότητα τους αλλά και θεραπεία για πάσα νόσο.

Στα προ κρίσης χρόνια ακούγαμε για πράσινη ανάπτυξη, για αειφόρο, για βιώσιμη, για δίκαιη, για ανταγωνιστικά προγράμματα, για ευρωπαϊκά αναπτυξιακά προγράμματα, για διάφορα απίθανα χρηματοδοτικά εργαλεία, αλλά και για ανάπτυξη πολυποίκιλων  υπηρεσιών με μπόλικο κοπανιστό αέρα την ώρα που κατεδαφιζόταν ο παραγωγικός ιστός της χώρας είτε στον πρωτογενή τομέα είτε στον δευτερογενή αφήνοντας τη χώρα έρμαιο στις βουλήσεις των Βρυξελλών και των διεθνών funds.

Μια κοινωνία εν υπνώσει που δεχόταν όλες αυτές τις επιλογές σε ένα καταναλωτικό παραλήρημα ως μια αλήθεια εξ αποκαλύψεως από τους επαΐοντες που ως άλλοι ιερείς της νέας θρησκείας των αγορών να μην δέχονται καμία αμφισβήτηση για το ορθό του πράγματος. Ζαλισμένη από τον φτηνό δανεισμό που έφερε το νέο νόμισμα αλλά και από επιλογές που ευνοούσαν τους ντόπιους ολιγάρχες βλέπε ολυμπιάδα και μεγάλα εργολαβικά έργα, μετέτρεψαν ένα λαό σε θεατή των δεικτών του χρηματιστηρίου και τη χώρα σε μια οικονομία που κυνηγούσε τους ρυθμούς μεγέθυνσης αυτών των άλλων χωρών που χαρακτηριζόταν τίγρεις. Σύντομα όμως οι χώρες τίγρεις μετατράπηκαν σε χώρες γουρουνιών pigs μαζί με αυτές και η Ελλάδα.

 Αλλά ακόμη και τώρα από το ίδιο πολιτικό προσωπικό ως αντίδοτο στη λιτότητα που έχουν επιβάλει αλλά και στη συλλογική πολιτική ευθύνη που φρόντισαν να καταλογίσουν τόσο στα μεσαία στρώματα όσο και στα λαϊκά με το μαζί τα φάγαμε και αφού οι καταναλωτές θεατές σταμάτησαν να παρακολουθούν τους χρηματιστηριακούς δείκτες και έστρεψαν το ενδιαφέρον τους σε άλλους απίθανους οικονομικούς δείκτες όπως αυτών των spreads και των CDS προτείνουν πάλι την ανάπτυξη. Μια ανάπτυξη αυτή τη φορά με μπόλικη βαρβαρότητα αφού χωρίς καμιά τσίπα την αποκαλούν ως ανάπτυξη με ανεργία jobless recovery.

Ο καπιταλισμός πάντα εφάρμοζε και λειτουργούσε με τη λογική της δημιουργικής καταστροφής όπου κάθε ανάπτυξη προετοίμαζε την επόμενη κρίση και κάθε κρίση κατάστρεφε παραγωγικές δυνάμεις κάνοντας δυνατή την επόμενη φάση ανάπτυξης. Ωστόσο το κεφάλαιο στην εποχή μας τείνει να μεταπέσει από την δημιουργική καταστροφή στην καταστροφική δημιουργία καθώς αναπτύσσει καταστροφικές παραγωγικές δυνάμεις από τα όπλα μέχρι τα μεταλλαγμένα τρόφιμα.

Και η ίδια η επιστήμη μέσα στο ασφυκτικό αυτό πλαίσιο του σημερινού ολοκληρωτικού καπιταλισμού χάνει τον απελευθερωτικό της ρόλο και μετατρέπεται σε μια καταστροφική δύναμη. Έτσι το ποιο ορθολογικό σύστημα για μια παραγωγική μονάδα σήμερα όπως είναι αυτό του καπιταλισμού γίνεται ανορθολογικό για το σύνολο της κοινωνίας αποσταθεροποιώντας τον κοινωνικό και φυσικό μεταβολισμό της.

Προφανώς λοιπόν το ζήτημα δεν είναι απλά μια ποιο δίκαιη διανομή του πλούτου σήμερα όπως ευαγγελίζεται το μεγαλύτερο κομμάτι της αριστεράς στη χώρα μας ούτε η πλήρη απελευθέρωση των παραγωγικών δυνάμεων από τα δεσμά του κεφαλαίου όπως έλεγε ο Μαρξ το 19 αιώνα ως άλλος προμηθέας. Από μια δηλητηριασμένη πίτα το ζήτημα δεν είναι πως θα μοιράσεις τα κομμάτια γιατί όπως και να γίνει αυτό το αποτέλεσμα τόσο για τις κοινωνίες των ανθρώπων όσο και για την ίδια τη φύση θα είναι το ίδιο καταστροφικό.

Στα μαθηματικά υπάρχει ο όρος ικανή και αναγκαία συνθήκη. Βαθιά μας πεποίθηση είναι ότι αναγκαία συνθήκη για το πρώτο βήμα σωτηρίας της χώρας είναι η διαγραφή του χρέους της, έξοδος από το ευρώ και την ΕΕ κοινωνικοποίηση όλων των παραγωγικών δομών της οικονομίας με πρώτες και καλλίτερες τις τράπεζες. Αυτό από μόνο του όμως δεν αρκεί. Είναι με άλλα λόγια αναγκαίο αλλά όχι ικανό να αλλάξει άρδην το παραγωγικό μοντέλο της χώρας

Άρα σήμερα οι όποιες προσπάθειες μας για την ριζική ανασυγκρότηση των κοινωνικών, οικονομικών, πολιτικών δομών θα πρέπει να γίνονται σε μια κατεύθυνση φρένου της σημερινής κατάστασης που μας οδηγεί με υπερβολικά μεγάλη ταχύτητα στην καταστροφή. Να συρρικνώσουμε τις παρασιτικές δυνάμεις που αναπτύσσει το κεφάλαιο και να αφανίσουμε και όλες εκείνες τις δυνάμεις καταστροφής. Έτσι από την κοινωνία της απεριόριστης αφθονίας που οραματίζονται σήμερα αρκετοί αριστεροί καλύτερα θα ήταν να μιλάμε για την κοινωνία της γενικής επάρκειας με περιστολή του πυρετικού καταναλωτισμού που απειλεί εν τέλει την ίδια μας την ύπαρξη.

Ας μιλήσουμε λοιπόν για μια λιτή αφθονία όπως λέει και ο θεωρητικός της αποανάπτυξης Latouche ή ας ασπαστούμε τη ρήση του Γκάντι ότι ο πλανήτης μας έχει αρκετό πλούτο προκειμένου να ικανοποιήσει τις ανάγκες του καθενός αλλά όχι και την απληστία όλων.

Όσο παράδοξο και αν ακούγεται στα αφτιά όσων ταυτίζουν τον σοσιαλισμό με την αγοραστική δύναμη του καταναλωτή, μόνο μια κοινωνία των ελεύθερων παραγωγών μπορεί να εξασφαλίσει μια συνειδητά αποφασισμένη λιτότητα που θα εγγυάται ότι κάθε γενιά θα παραδίδει ένα κόσμο καλύτερο από αυτόν που κληρονόμησε.

Αντίθετα ο καπιταλισμός της εποχής μας όσο και αν κηρύσσει από τον άμβωνα τη λιτότητα στους φτωχούς, χαρακτηρίζεται από την πιο προκλητική σπατάλη και την πιο εξωφρενική επιπολαιότητα. Στις 26 Απριλίου το 2008 οι New York Times δημοσίευσαν τα στοιχεία μιας μελέτης για το περιβαλλοντικό  κόστος από τις διαδρομές των συστατικών του πρωινού που τρώει μια τυπική οικογένεια Σουηδών – ψωμί, βούτυρο, τυρί, καφές, μήλο, ζάχαρη, κρέμα, χυμός πορτοκαλιού. Οι μελετητές βρήκαν ότι τα συστατικά του πρωινού έχουν ταξιδέψει αθροιστικά 24901 μίλια απόσταση που αντιστοιχεί στη διάμετρο της γης. Στις ΗΠΑ η μέση απόσταση που διανύει μια τροφή ή ένα ποτό από τον τόπο παραγωγής μέχρι το τραπέζι είναι 2700 χιλιόμετρα.

Μετά από όλα αυτά το στοίχημα για όλους μας είναι μπροστά μας η πρόκληση μεγάλη αλλά απολύτως αναγκαία για την επιβίωση μας.

———————————————————–

Το κείμενο αποτελεί παρέμβαση του Στέλιου Mερμίγκη στην εκδήλωση για την ΑΠΟΑΝΑΠΤΥΞΗ που έγινε στις 25 Νοεμβρίου 2014 στη «Λέσχη του βιβλίου» της Αλεξάνδρας Μοσχονά με συνδιαργανωτές το βιβλιοπωλείο και την Λαική Συνέλευση «Ανυπότακτο Αγρίνιο»