Άγχος: Εχθρός ή Σύμμαχος

Το άγχος είναι ένα συναίσθημα που βιώνουμε όλοι ανεξαιρέτως. Σαφώς  με διαφορετική συχνότητα και ένταση και από διαφορετικά εναύσματα για τον καθένα, πάρα τ’ αυτά μας αφορά όλους. Ως επί το πλείστον θεωρείται ένα αρνητικό, επίπονο έως καταστροφικό συναίσθημα. Είναι όμως στα αλήθεια έτσι;

Αν και θεωρείται ότι είναι πρόβλημα των συγχρόνων κοινωνιών και ότι ακμάζει και θεριεύει τα τελευταία χρόνια, η αλήθεια είναι ότι το άγχος αποτέλεσε σύμμαχο της ανθρώπινης εξέλιξης από την αρχή της ύπαρξης μας. Ναι! και ο άνθρωπος των σπηλαίων είχε και αυτός άγχος και αν δεν είχε πολύ πιθανό δεν θα είχαμε φτάσει στο σήμερα. Το άγχος βοηθούσε τους προγόνους μας να αντιμετωπίζουν τους κινδύνους καθώς προετοίμαζε τον οργανισμό τους για δράση. Πηγαίνοντας στο πολύ  μακρινό παρελθόν και σκεπτόμενοι τον άνθρωπο των σπηλαίων χωρίς να διακατέχεται από το άγχος για την εύρεση τροφής ή να κυνήγα χωρίς άγχος για την οποιαδήποτε απειλή, θα ομολογήσουμε ότι η επιβίωση μας θα ήταν αμφίβολη.

Το άγχος αποτέλεσε σύμμαχο στη εξέλιξη μας. Λειτουργεί σαν συναγερμός για τον οργανισμό και αποτέλεσε μηχανισμό προσαρμογής και επιβίωσης. Στην  αντίληψη κινδύνου το μυαλό αρχίζει να δημιουργεί σκέψεις για το χειρότερο σενάριο και τις πιθανές λύσεις και οι σωματικές δραστηριότητες εγείρονται. Το σώμα παράγει άμεσα αδρεναλίνη, η οποία προετοιμάζει την απόκριση σε επείγουσες καταστάσεις, η αναπνοή αυξάνεται για να παράσχει περισσότερο οξυγόνο, η καρδιά χτυπά γρηγορότερα για να στείλει το πλούσιο σε οξυγόνο αίμα σε σημαντικούς μυς, οι ιδρωτοποιοί αδένες ενεργοποιούνται για να δροσίσουν το σώμα κατά τη διάρκεια της δραστηριότητας και το αίμα διοχετεύεται σε περιοχές όπου είναι πιο απαραίτητο κάτι που μπορεί να φέρει δυσφορία.

Δηλαδή το φυσιολογικό άγχος είναι τρόπος ο οργανισμός μας να μας ενισχύσει στην όποια προσπάθεια και δραστηριότητα. Ωστόσο πως είναι δυνατό κάτι που μας δημιουργεί τέτοιο αρνητισμό να είναι θετικό. Τι κάνει το άγχος μας παθολογικό. Το παθολογικό άγχος αφορά καταστάσεις που δεν περιέχουν επικινδυνότητα και απειλή για τη ζωή μας, ωστόσο βιώνονται με υπέρμετρη ένταση από το άτομο. Αν και οι συνέπειες είναι ίδιες με αυτές του φυσιολογικού άγχους στο παθολογικό είναι παρατεταμένες δημιουργώντας έντονη δυσφορία και προκαλούν προβλήματα στην καθημερινότητα του ατόμου εμποδίζοντας τον να απολαύσει γεγονότα της καθημερινότητας του.

Το άγχος από μόνο του δεν αποτελεί πρόβλημα. Ο τρόπος διαχείρισης του μπορεί να καταστήσει το άτομο ευάλωτο στην εμφάνιση διαταραχής. Η αντίληψη του κόσμου ως περιβάλλον εχθρικό και αφιλόξενο, εγείρουν την κατάσταση του άγχους, επίσης η καλλιέργεια φόβων γύρω από αυτό αυξάνουν ακόμα περισσότερο την ένταση του οδηγώντας πολλές φορές στην αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Επίσης σκέψεις ότι τα πράγματα είναι προεξοφλημένα και η καταστροφή σίγουρη κάνουν τη δυσφορία ακόμα πιο έντονη.

Οι σκέψεις που θα κάνουμε οι ίδιοι είναι αυτές που εν τέλει θα καταστήσουν το άγχος μας λειτουργικό και δημιουργικό ή καταστροφικό. Αυτό φαίνεται στο ακόλουθο παραδείγματα: Στην περίοδο των εξετάσεων το άγχος είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα που πηγάζει από την επιθυμία για επιτυχία και το φόβο της αποτυχίας. Εάν ωστόσο ο φόβος της αποτυχίας γίνει παρατεταμένος, τα σενάρια καταστροφής γίνουν πίστη  και δεν υποχωρούν, είναι πιθανό ότι εν τέλει το άτομο θα μπλοκάρει.

Κ.Γ.