Δύο χρόνια capital controls – Πως μάθαμε να ζούμε με λιγότερα μετρητά

Ηταν βράδυ της Κυριακής 28 Ιουνίου του 2015, όταν η Κυβέρνηση ανακοίνωνε την απόφαση υποχρεωτικής τραπεζικής αργίας, υπό τον φόβο της ανεξέλεγκτης εκροής καταθέσεων και της συνολικής κατάρρευσης του τραπεζικού συστήματος. Είχε προηγηθεί η ανακοίνωση του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα την Παρασκευή 26 Ιουνίου 2015 για προσφυγή στο δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου, μετά τις αδιέξοδες διαπραγματεύσεις μηνών με τους θεσμούς.
Τελικά, οι τράπεζες άνοιξαν πάλι στις 20 Ιουλίου του 2015, όμως από τότε μέχρι και σήμερα η Ελλάδα ζει σε έναν σφιχτό κλοιό στην κίνηση κεφαλαίων, όπου στην ουσία δεν έχει αλλάξει τίποτα ως προς το όριο αναλήψεων και τους βασικούς περιορισμούς που επιβλήθηκαν τότε.
Η συμπλήρωση δύο χρόνων από την επιβολή των κάπιταλ κοντρόλ έχει επιφέρει σημαντικές διαφοροποιήσεις τόσο στην καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών αλλά πολύ περισσότερο έχει μεταβάλει άρδην το τοπίο, αναφορικά με τις ανάγκες, τις προτεραιότητες και τις προοπτικές επιβίωσης των επιχειρήσεων.
Το χειρότερο είναι ότι δύο χρόνια μετά την επιβολή αυτής της κατάστασης, οι Ελληνες δείχνουν να έχουν συνηθίσει, ενώ το τοπίο στην οικονομία υποδηλώνει ότι σύντομα δεν θα έχουμε κάποια σοβαρή αλλαγή στο καθεστώς πλήρους ελέγχου των κεφαλαίων.
>Η πραγματικότητα στην οποία κινούνται ακόμα και σήμερα εκατομμύρια πολίτες και χιλιάδες μικρομεσαίες επιχειρήσεις, διακρίνεται από την μειωμένη ρευστότητα, που αποτελεί σημαντικό πισωγύρισμα για τη γενικότερη κατάσταση της χώρας.
Στον κόσμο των επιχειρήσεων, τα κάπιταλ κοντρόλ, μετά το αρχικό σοκ στο επίπεδο της ρευστότητας, αποδείχθηκαν πολύ επιζήμια, ιδιαίτερα για όσες είχαν συναλλαγές με το εξωτερικό. Λόγω του αυξημένου κινδύνου, η προπληρωμή του εμπορεύματος και μάλιστα εις ολόκληρον κατά το στάδιο της παραγγελίας αποτελεί πλέον συνηθισμένη πρακτική, ακόμα και σήμερα.
>Το πιο συνηθισμένο συναλλακτικό μέσο της αγοράς, οι επιταγές, δέχθηκε καίριο πλήγμα, με αποτέλεσμα η πίστωση να εξαφανιστεί, τουλάχιστον το πρώτο διάστημα. Αυτή η αλλαγή μπορεί να βοήθησε κάποιες επιχειρήσεις σε επίπεδο ρευστότητας, όχι όμως για πολύ, γιατί την ίδια στιγμή μειώθηκαν σημαντικά η κατανάλωση και οι παραγγελίες.
>Στο τραπεζικό σύστημα, η μεγάλη εκροή καταθέσεων, περίπου 42 δισ. ευρώ που σημειώθηκε το διάστημα Νοεμβρίου 2014 – Ιουνίου 2015 και οδήγησε στην επιβολή των κεφαλαιακών περιορισμών, σήμερα έχει ανακοπεί και η κατάσταση εξομαλύνεται. Θα χρειαστεί όμως σημαντική προσπάθεια και χρόνος ακόμα, για την αποκατάσταση του κλίματος εμπιστοσύνης.
>Ενα ακόμα πρόβλημα ήταν η εκτόξευση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, σε περίπου 105 δις ευρώ. Η αβεβαιότητα που επικρατούσε τη δεδομένη περίοδο στην ουσία συνετέλεσε στην επικράτηση μίας άτυπης στάσης πληρωμών, εκ μέρους των δανειοληπτών.
>Τέλος, η επιβολή των κάπιταλ κοντρόλ οδήγησε στη μεγάλη διείσδυση των ηλεκτρονικών συναλλαγών. Αυτή θα μπορούσαμε να πούμε ότι ήταν η μοναδική θετική επίπτωση στην οικονομία, καθώς επιτάχυνε την εισαγωγή του ηλεκτρονικού χρήματος, περιορίζοντας σημαντικά το πεδίο δράσης της φοροδιαφυγής και αυξάνοντας την εισπραξιμότητα του κράτους από τους έμμεσους φόρους.
Δύο χρόνια μετά την επιβολή των κάπιταλ κοντρόλ, η «Π» αποτυπώνει την κατάσταση στην οικονομία, μιλώντας με μερικούς από τους σημαντικότερους εκπροσώπους των επιχειρήσεων, των τραπεζών αλλά και με την κοινωνία.
Σ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Από την έντυπη έκδοση της «Π»)